You are here
Home > Društvo > Vremeplov: Počeo sa radom Radio Novi Sad

Vremeplov: Počeo sa radom Radio Novi Sad


Danas je ponedeljak, 29. novembar, 333. dan 2021. Do kraja godine ima 32 dana.

1314 – Umro je francuski kralj Filip IV Lepi, koji je 1306. proterao iz Francuske Jevreje i konfiskovao im imovinu. U sukobu za prevlast nadjačao je papu Bonifacija VIII i preneo je papsku stolicu u Avinjon. Radi učvršćenja pozicije u borbi protiv vatikanske kurije 1302. je, prvi put u istoriji Francuske, sazvao Skupštinu tri staleža, čime je građanski stalež počeo da učestvuje u političkom životu zemlje.

1543 – Umro je nemački slikar Hans Holbajn Mlađi. Psihološka pronicljivost i virtuoznost crteža uvrstile su ga među najveće svetske portretiste. Posebno mesto zauzimaju njegovi portreti engleske aristokratije, rađeni kredom, u vreme njegovog boravka u kraljevskom dvorcu u Vindzoru, gde se nalazio u svojstvu dvorskog slikara kralja Henrija VIII.

1694 – Umro je italijanski lekar i botaničar Marčelo Malpigi, tvorac mikroskopske anatomije. Pronašao je jako konveksna sočiva, jednostavan mikroskop koji uveličava do 180 puta.

1780 – Umrla je austrijska carica, češka i mađarska kraljica Marija Terezija, koja je tokom vladavine od 1740. do smrti 1780. sprovodila reforme u duhu prosvećenog apsolutizma, ali i germanizaciju i pokatoličavanje. Ukinula je Potisko pomorišku granicu, čime je izazvala seobe Srba u Rusiju od 1751. do 1753. (koje je literarno opisao Crnjanski u Seobama). Da bi osigurala osporavani presto (zbog problema nasleđivanja prestola po ženskoj liniji), vodila je Rat za austrijsko nasleđe od 1740. do 1748. u kojem joj je 1745. pruski kralj Fridrih II Veliki preoteo Šleziju (osim jednog malog dela) i učestvovala je u Sedmogodišnjem ratu od 1756. do 1763.

1854 – Umro je srpski državnik i pisac prota Mateja Nenadović, vojvoda iz Prvog srpskog ustanka, tvorac i prvi predsednik Praviteljstvujuščeg sovjeta, neke vrste ondašnje vlade. Sa stricem Jakovom pokrenuo je u valjevskoj i šabačkoj nahiji Prvi srpski ustanak. Komandovao je delom ustaničkih snaga 1806. u boju na Mišaru kod Šapca u kojem su Turci potučeni do nogu. Kao prvi diplomata obnovljene Srbije putovao je u Petrograd kako bi uspostavio diplomatske odnose s Rusijom i zainteresovao rusku vladu za podršku i pomoć. Posle propasti ustanka 1813, u emigraciji je svim silama nastojao da zainteresuje velike sile za stvar Srbije i prisustvovao je Bečkom kongresu 1815. s punomoćjem srpskih vođa. Posle Drugog srpskog ustanka postao je valjevski knez, ali je uklonjen zbog nesuglasica s knjazom Milošem Obrenovićem, a zbog sukoba s knezom Mihailom 1840. prognan je iz Srbije. Vratio se 1842. kad su Obrenovići oboreni s vlasti i postao je državni savetnik. Napisao je “Memoare”, jedno od najboljih memoarskih dela srpske književnosti, pune dragocenih podataka o događajima i ljudima u vreme Prvog srpskog ustanka.

1864 – U Send Kriku u američkoj državi Kolorado jedinica pukovnika Džona Čivingtona je masakrirala najmanje 400 Čejena i Apača, koji su se predali i bila im je obećana zaštita na mestu gde su se ulogorili.

1890 – Otvoreno je zasedanje prve japanske skupštine.

1895 – Rođen je američki filmski režiser i koreograf Vilijam Berkli Inos, poznat kao Bazbi Berkli, koji je utemeljio principe mjuzikla kao filmskog žanra. Koristio je filmsku kameru na nov način i služio se montažom na specifičan način. Filmovi: “Kopači zlata 1933”, “Holivudski hotel”, “Vrt na mesečini”, “Kometa nad Brodvejom”, “Bebe u vojsci”, “Osnujmo orkestar”, “Bebe na Brodveju”, “42. ulica”, “Rimski skandali”.

1902 – Rođen je italijanski pisac Karlo Levi, autor romana “Hristos se zaustavio u Eboliju”, u kojem je opisao težak život italijanskih seljaka pod fašistima. U vreme fašističke vladavine bio je interniran na jugu Italije.

1918 – Okončano je zasedanje Podgoričke skupstine, na kojem je tri dana ranije, proglašeno bezuslovno prisajedinjenje Kraljevini Srbiji.

1922 – Rođen je srpski književnik Dušan Radović, dečji pisac i novinar. Radio je u listovima “Zmaj”, “Pionir”, “Kekec” i “Poletarac” i bio urednik dečjih redakcija Radija i Televizije Beograd. U široj javnosti je posebno upamćen po radio emisiji Studija B “Beograde, dobro jutro”, kojom je od 1976. osam godina budio Beograđane obiljem satiričnih dosetki i duhovitih komentara, obeleženih svojevrsnom mudrošću. Dela: zbirke pesama “Poštovana deco”, “Smešne reči”, “Vukova azbuka”, “Pričam ti priču”, “Ponedeljak”, “Utorak”, “Sreda, “Četvrtak”, dramska dela “Kapetan Džon Piplfoks”, “Tužibaba”, “Če” (s Matijom Bećkovićem), aforizmi “Beograde, dobro jutro”, TV serija “Na slovo, na slovo”.

1924 – Umro je italijanski kompozitor Đakomo Pučini, čije se opere odlikuju jakim emocijama, patetičnošću i sentimentalnošću. Dela: opere “Boemi”, “Toska”, “Madam Baterflaj”, “Turandot”, “Manon Lesko”, “Devojka sa Zapada”, “Đani Skiki”.

1925 – Rođen je Mladen Srbinović, akademik, jedan od najznačajnijih srpskih slikara 20. veka. Učio je od velikana srpske i svetske umetnosti kao što su Nedeljko Gvozdenović, Ivan Tabaković, Kosta Hakman, Ljubica Cuca Sokić. Uporedo sa slikarstvom i grafikom, radio je i mozaike i predloške za tapiserije. Izradio je mozaike za zid u svečanoj sali SIV-a (sada Palata Srbija) kao i za zdanja niza drugih institucija, poput zgrade Radio televizije Beograd u Košutnjaku, crkve Svetog Nikole u Rumi, Invest banke u Beogradu ili oltarske pregrade u manastiru Žiča. Nosilac je brojnih međunarodnih i domaćih priznanja.

1932 – Rođen je francuski državnik Žak Rene Širak, predsednik vlade od 1974. do 1976. i ponovo od 1986. predsednik Francuske od 1995. do 2007.

1941 – Na brdu Kadinjača, 14 kilometara zapadno od Užica, izginuo je Radnički bataljon koji je štitio odstupnicu glavnine partizanskih snaga, pri čemu je poginulo 180 pr